Bijna een miljard dollar verdampt: waarom de verticale boerderij vastloopt op de energierekening

Plenty Unlimited haalde bijna 940 miljoen dollar op bij investeerders als SoftBank. In maart 2025 vroeg het bedrijf alsnog bescherming tegen schuldeisers aan onder Chapter 11, berichtte TechCrunch. Het bleef niet bij dat ene geval. AeroFarms, jarenlang het uithangbord van de sector, sloot eind 2025 zijn grote vestiging in Virginia en ontsloeg er 173 mensen. Bowery Farming, op zijn hoogtepunt 2,3 miljard dollar waard, legde eind 2024 de teelt al stil.

Over heel 2025 telden branche-inventarisaties veertien faillissementen in de indoor-teelt, samen goed voor meer dan 1,3 miljard dollar aan opgehaald kapitaal. De technologie zelf werkt prima. Je kunt sla het hele jaar door in een loods kweken, zonder bestrijdingsmiddelen, met tot 95 procent minder water en land. Toch loopt het bedrijfsmodel keer op keer vast. De oorzaak is bijna altijd dezelfde: de energierekening.

Hoe we hier kwamen

Verticale landbouw beloofde een directe aanval op schaarste. Verse groente, gekweekt in de stad, dicht bij de consument, los van seizoen en weer. Die belofte trok tussen 2018 en 2022 miljarden aan durfkapitaal aan.

Het idee ruilt een gratis grondstof in voor een betaalde. Een akker of een kas krijgt zonlicht voor niets. Een gesloten verticale boerderij vervangt de zon volledig door ledlampen. Hetzelfde geldt voor het klimaat: buiten regelt de natuur temperatuur en vocht, binnen doet een installatie dat op stroom. Elke kilo sla draagt zo de kosten van verlichting, koeling en ontvochtiging.

De economie erachter

Energie is veruit de grootste kostenpost in een verticale boerderij. Verlichting alleen al vormt het leeuwendeel van de variabele kosten. Dat maakt het model extreem gevoelig voor de stroomprijs. Toen de energieprijs bij Plenty's vestiging in Compton steeg met 15 procent, daalde de productie van bladgroente er met 30 procent. Een prijsschok was genoeg om de locatie onrendabel te maken.

Daar komt de kapitaalstructuur bovenop. De loodsen, ledinstallaties en klimaatsystemen vragen enorme investeringen vooraf, vaak met geleend geld. Sla en kruiden leveren te weinig marge om die last te dragen. Een krop uit de loods moet concurreren met een krop die elders op gratis zonlicht groeide. Het prijsverschil dat de consument wil betalen, dekt het stroomverschil niet.

Het is een omkering van het gebruikelijke overvloedsverhaal. Meestal maakt techniek iets goedkoper naarmate het opschaalt, zoals zonnepanelen en batterijen. Bij verticale teelt werkt schaal de verkeerde kant op zolang de grootste kostenpost, stroom, niet meeschaalt in prijs. Een grotere loods betekent simpelweg meer lampen die meer stroom trekken. De fysica geeft geen korting.

Hier botst de overvloedbelofte op een fysieke grens. Wie een gratis hulpbron vervangt door een dure, maakt het eindproduct niet schaarser, maar wel duurder. De zon levert op een heldere dag ongeveer 1.000 watt per vierkante meter, gratis. Datzelfde vermogen namaken met leds kost geld, elke seconde dat de lampen branden. Geen schaalvoordeel haalt dat verschil structureel weg zolang stroom geld kost.

Implicatie voor de voedsel-stack

Voor de voedsel-stack is de les niet dat indoor-teelt onzin is, maar dat overvloed ontstaat door een gratis hulpbron te benutten, niet door hem te vervangen. Nederland laat zien hoe dat eruitziet. Het land is na de Verenigde Staten de tweede landbouwexporteur ter wereld, gebouwd op kassen en niet op gesloten loodsen. Een Nederlandse kas gebruikt zonlicht als basis en vult dat aan met leds, slimme beglazing en gesloten waterkringlopen. Op een hectare glas groeit wat vroeger tien hectare open veld kostte.

Zelfs PlantLab uit Den Bosch, met een van de grootste onderzoekslocaties voor verticale teelt ter wereld, richt zich op hoogwaardige gewassen in plaats van op massale bladgroente. De rode draad door de ontwikkelingen-feed keert hier terug: niet de techniek is de flessenhals, maar de energie eronder. Goedkope, schone stroom verandert die rekensom. Zolang die ontbreekt, wint het model dat de zon laat meebetalen.

Wat te volgen

Drie indicatoren bepalen de komende twaalf maanden of indoor-teelt een levensvatbare niche wordt. Ten eerste de stroomprijs en de mate waarin telers eigen zonne- of windcontracten afsluiten, want zonder goedkope groene stroom blijft de rekensom negatief. Ten tweede de gewaskeuze van de overlevers. Plenty zette na zijn doorstart in op aardbeien in plaats van sla, een teken dat alleen hoogwaardige gewassen de energiekosten kunnen dragen. Ten derde de verduurzaming van de Nederlandse glastuinbouw, die van aardgas naar geothermie en elektrificatie schuift. Daar wordt zichtbaar of de kas haar kostenvoordeel weet te behouden in een wereld met een CO2-prijs.