41 dollarcent per kuub: ontzilt water wordt goedkoop, de pekel wordt de flessenhals
Nederland is een delta, en toch schaalde de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling begin juli 2026 op naar niveau 1: dreigend watertekort. Lage rivierafvoeren, weinig regen in de stroomgebieden van Rijn en Maas en oprukkend zout water in het westen zetten de zoetwatervoorraad onder druk. In datzelfde jaar maken installaties aan de Perzische Golf drinkwater uit zee voor 41 dollarcent per kubieke meter. Die tegenstelling vat een verschuiving samen: water is op een blauwe planeet niet fundamenteel schaars. De energie om het drinkbaar te maken was duur. Die prijs daalt nu snel.
Ontzilting was decennialang een luxe van energierijke staten. Het Midden-Oosten en Noord-Afrika nemen ruim 55 procent van de wereldwijde ontziltingscapaciteit voor hun rekening, want daar was energie goedkoop en zoetwater afwezig. Wereldwijd staat er inmiddels ongeveer 115 miljoen kubieke meter aan dagcapaciteit, verdeeld over meer dan 16.000 installaties in 177 landen. Sinds 2020 groeide die capaciteit met 40 procent, volgens de IDRA Desalination and Reuse Handbook 2025-2026. Waterhergebruik nam in dezelfde periode met 52 procent toe.
Hoe we hier kwamen De doorbraak zit niet in een nieuw membraan, maar in de energierekening. Bij omgekeerde osmose wordt zeewater onder hoge druk door een membraan geperst. Die druk kost stroom, en stroom was lang de grootste kostenpost. Twee dingen veranderden de rekensom. Energieterugwinning vangt de druk van het uitgaande pekelwater terug en hergebruikt die. En de prijs van zonnestroom stortte in. Moderne zonne-installaties voor omgekeerde osmose verbruiken ongeveer 3 kilowattuur per kubieke meter, tegen 7 tot 10 voor oudere systemen.
De economie erachter De cijfers uit de Golf laten zien waar de grens nu ligt. De Jubail 3A-installatie in Saoedi-Arabië haalde een recordtarief van 41 dollarcent per kuub, bij een verbruik van 2,8 kilowattuur per kubieke meter en met een zonnepark van 45,5 megawatt dat een vijfde van de stroom levert. In Dubai bood ACWA Power in 2023 zelfs 36,5 dollarcent. Voor nieuwe zonne-gedreven installaties in zonrijke regio's raamt de sector de kostprijs voor 2026 op 45 tot 70 dollarcent per kuub, ongeveer 15 procent onder het niveau van 2023. De energie is niet langer de flessenhals. De vraag is wat je met de reststroom doet.
Want ontzilten schept een tweede probleem. Voor elke liter zoetwater blijft gemiddeld anderhalve liter pekel over: een geconcentreerde, warme, zoute stroom, vaak vervuild met koper en chloor uit de voorbehandeling. Wereldwijd gaat het om zo'n 142 miljoen kubieke meter pekel per dag, de helft meer dan eerdere schattingen. Ongeveer 80 procent daarvan wordt binnen tien kilometer van de kust geloosd, waar het zuurstof onttrekt aan het water en het bodemleven aantast. De kosten van ontzilten zijn verschoven van de energierekening naar de kust.
Dat bepaalt ook wie wint en wie verliest. Aride kuststaten met veel zon en diep water winnen: zij fabriceren zoetwater tegen een prijs die concurreert met oppompen. Binnenlanden zonder kust of zonder goedkope stroom profiteren nauwelijks. De rekening voor de kust-ecologie staat op naam van iedereen. Goedkoop water draagt bovendien een reboundrisico: wie water goedkoop maakt, kan overmatig verbruik uitlokken in plaats van zuinigheid.