De airco wordt goedkoop, koelte blijft schaars: de mobiele koeler die tot een derde van zijn koeling weglekt

De mobiele airconditioner is het goedkoopste antwoord op een hete kamer. Zo'n toestel kost in Nederland vaak tussen de 200 en 500 euro. Je rolt het naar binnen, hangt één slang uit het raam en het blaast koele lucht. New Scientist legde op 19 juni 2026 uit waarom dat ontwerp een lek heeft. Een toestel met één slang blaast warme binnenlucht naar buiten. Die lucht moet ergens vandaan komen. Via kieren bij ramen en deuren wordt warme buitenlucht naar binnen gezogen. Het apparaat koelt zo een deel van zijn eigen lek weg.

Dat verlies is meetbaar. Toestellen met één slang verliezen volgens de Amerikaanse testmethode voor draagbare airco's tussen de 10 en 30 procent van hun koelvermogen aan infiltratie. Staat de woning op de windzijde, dan loopt het verlies op een winderige dag verder op. De gecorrigeerde capaciteit, in de Verenigde Staten gemeten als SACC, ligt daardoor vaak op 50 tot 70 procent van het getal dat met de oudere methode op de doos staat.

Hier zit een patroon dat in deze reeks vaker terugkomt. De koeling zelf is niet schaars. Een tweede slang, die buitenlucht aanzuigt in plaats van binnenlucht, heft het grootste deel van het verlies op. Die oplossing bestaat, is goedkoop en wordt zelden standaard geleverd. Wat schaars blijft, is niet koelte. Het is efficiënte en eerlijk verdeelde koelte.

Hoe we hier kwamen

Lang was airconditioning in Nederland een randverschijnsel. Het klimaat was mild, de huizen waren gebouwd om warmte vast te houden, en koelen gold als verspilling. Die positie schuift op. Slechts 12 procent van de Nederlandse huishoudens heeft een vaste airco, en onder koopwoningen is dat 18 procent. Heel Europa loopt achter: in 2022 had 19 procent van de huishoudens koeling, tegen een wereldgemiddelde van 37 procent.

Drie krachten draaien die cijfers op. De zomers worden heter, de inkomens stijgen en de prijs van een toestel daalt. De Nederlandse aircomarkt groeide in 2025 met ruim 5 procent in volume. De mobiele airco is daarbij de instapper: geen installateur, geen vergunning, direct koeling. Juist dat goedkope instapmodel is meestal het toestel met één slang.

De economie erachter

Op wereldschaal is koeling geen detail meer. Het Internationaal Energieagentschap rekent koeling op bijna 20 procent van de elektriciteit in gebouwen en op ongeveer 10 procent van alle elektriciteit wereldwijd. Het aantal airco's groeit van 1,6 miljard nu naar 5,6 miljard in 2050. Zonder strenger efficiëntiebeleid verdrievoudigt de stroomvraag voor koeling ruim. In India kan het aandeel van airco's in de piekvraag oplopen van ongeveer 10 procent nu tot 45 procent in 2050.

Dat maakt het ontwerp van het goedkoopste toestel een systeemvraag. Elke procent koeling die een toestel weglekt, moet de centrale of het zonnepark alsnog leveren. Dat gebeurt juist op het heetste moment van de dag, wanneer het net al onder druk staat. De EU stelt sinds 2013 minimumeisen via de ecodesign-verordening 206/2012, met een seizoensrendement (SEER) van minimaal 4,60 en een label van A+++ tot D. Maar mobiele toestellen vallen vaak in de minst efficiënte categorie, en het label zegt niets over het infiltratielek van de enkele slang.

Hier dreigt ook een rebound. Wie koeling goedkoop maakt zonder de efficiëntie mee op te trekken, lokt meer gebruik uit en schuift de rekening door naar het stroomnet. De winst zit niet in meer toestellen, maar in betere: dubbele slang, hoger seizoensrendement en betere isolatie van de woning eromheen.

Implicatie voor de gezondheidsstack

Koeling is geen comfortvraag meer, maar een overlevingsvraag. In de zomer van 2024 stierven in Europa naar schatting 62.775 mensen aan hitte, blijkt uit onderzoek in Nature Medicine. Italië telde meer dan 19.000 doden. Bij 75-plussers lag de sterfte 323 procent hoger dan in andere leeftijdsgroepen. Hitte is daarmee het dodelijkste klimaateffect op het continent.

De toegang tot koelte is scheef verdeeld. In Nederland lukt het 34 procent van de huishoudens niet om de woning tijdens een hittegolf koel te houden. Airco's zitten vooral in koopwoningen, nauwelijks in huur en sociale huur. Wie koeling het hardst nodig heeft, vaak ouder, met een smalle beurs en in een slecht geïsoleerd huis, heeft die het minst. Dit is precies wat de gezondheidsstack van Project Alithea blootlegt: een fysieke noodzaak die technisch ruim voorradig is, maar door prijs, ontwerp en woningtype schaars blijft. De inefficiënte instap-airco maakt die kloof groter, want hij belast het net en de energierekening zonder de koeling te leveren waarvoor is betaald (zie de ontwikkelingen-feed).

Wat te volgen

Drie indicatoren maken de komende twaalf maanden zichtbaar of koelte richting overvloed of richting verspilling beweegt. Eén: het aandeel toestellen met dubbele slang en een hoog seizoensrendement in de Nederlandse verkoop, plus een eventuele aanscherping van het EU-energielabel voor mobiele airco's. Twee: de penetratie van koeling in huur- en sociale huurwoningen, en of gemeentelijke hitteplannen verder gaan dan een waarschuwing. Drie: de piekvraag naar elektriciteit op hete dagen en de mate waarin die de netcongestie in de zomer verergert.