Hetzelfde molecuul, twee prijzen: generiek semaglutide stroomt de wereld in, Nederland wacht tot 2031
Op 5 augustus 2026 verbood de rechtbank in Den Haag een bereidingsapotheek uit Breda om nog langer een zelfgemaakte semaglutide-neusspray te verkopen. Semaglutide is de werkzame stof in Ozempic en Wegovy, de diabetes- en afslankmedicijnen van Novo Nordisk. De apotheek had 600 gram werkzame stof geïmporteerd, genoeg voor ongeveer 15.000 flesjes, en verkocht het product onder een eigen merknaam aan andere apotheken. De rechter oordeelde dat dit ver buiten de wettelijke bereidingsvrijstelling valt.
De uitspraak legt een breuklijn bloot die dit jaar door de wereldwijde medicijnmarkt loopt. In India, Brazilië, China en zeven andere landen verliep het basispatent op semaglutide in 2026. Daar stromen generieke versies nu de markt op. In Nederland blijft hetzelfde molecuul tot 19 maart 2031 exclusief van Novo Nordisk. Niet door het patent, dat is ook hier verlopen, maar door een apart juridisch instrument: het aanvullende beschermingscertificaat.
Hoe we hier kwamen
Het Europese basispatent op semaglutide verliep in maart 2026. In India gebeurde dat op 20 maart. Een dag later lanceerden Sun Pharma, Dr Reddy's, Zydus, Lupin en Mankind hun generieke versies. Marktonderzoeker Pharmarack verwacht meer dan 50 merken van ruim 40 fabrikanten, met prijzen die minstens halveren. Brazilië keurde eind juli op één dag vijf generieke injectiepennen goed.
Hoeveel ruimte er in de prijs zit, is goed gedocumenteerd. Onderzoekers van Yale en Artsen zonder Grenzen berekenden in JAMA Network Open dat een maandvoorraad injecteerbaar semaglutide voor 0,89 tot 4,73 dollar te produceren is, inclusief winstmarge. De Amerikaanse lijstprijs lag rond de 1.000 dollar per maand. Een vervolgstudie uit maart 2026 schat dat generieke injecties na de patentafloop voor 28 tot 140 dollar per persoon per jaar geproduceerd kunnen worden.
De economie erachter
Europa kent bovenop het patent het Supplementary Protection Certificate, kort SPC. Dat certificaat compenseert farmaceuten voor de jaren die tussen patentaanvraag en markttoelating verloren gaan. Het gaat in op het moment dat het basispatent verloopt en kan de exclusiviteit met maximaal vijf jaar verlengen. Voor semaglutide in Nederland is dat certificaat 300936, geldig tot 19 maart 2031. Elke EU-lidstaat kent zijn eigen variant, met per land verschillende einddata.
Voor Novo Nordisk staat er veel op het spel. Het concern rapporteerde over het tweede kwartaal van 2026 een aangepaste operationele winst van 33,4 miljard Deense kroon, een plus van 11 procent. De obesitasproducten brachten in 2025 ongeveer 82 miljard kroon op. Zolang de SPC's gelden, kan geen generieke fabrikant in Europa op prijs concurreren.
Buiten Europa verschuift het speelveld snel. Volgens de studie uit maart 2026 kan generiek injecteerbaar semaglutide eind dit jaar beschikbaar zijn in 160 landen, samen goed voor 69 procent van de wereldwijde diabetes type 2 en 84 procent van de klinische obesitas. India levert ruim de helft van alle generieke medicijnen in Afrika, waardoor de prijsdaling doorwerkt in landen waar het middel tot nu toe onbetaalbaar was.
Er zijn ook risico's. De Amerikaanse toezichthouder FDA registreerde tot eind mei 2026 990 meldingen van bijwerkingen bij samengestelde semaglutide-producten, vaak door doseerfouten. De Haagse zaak laat zien dat het prijsverschil tussen binnen en buiten Europa een grijze markt uitlokt: van neussprays zonder toelating tot import van werkzame stof met onduidelijke herkomst.
Implicatie voor de gezondheid-stack
De schaarste aan betaalbaar semaglutide in Europa is geen chemisch of industrieel probleem. De fabrieken staan er, de productiekosten zijn bekend, de generieke fabrikanten staan klaar. Wat overblijft is juridische architectuur: een certificaat per land, dat concurrentie vijf jaar langer buiten de deur houdt dan het patent zelf. Dat is een ontwerpkeuze, met een verdedigbaar doel, maar de rekening ligt bij patiënt en premiebetaler.
Voor Nederland komt daar een tweede laag bij. Het Zorginstituut adviseerde in 2024 om Wegovy niet op te nemen in het basispakket, vooral uit angst voor onbeheersbare kosten. De minister volgde dat advies. Nederlandse patiënten betalen dus de volle merkprijs uit eigen zak, terwijl een identiek molecuul in Mumbai voor een fractie bij de apotheek ligt. Het patroon past in wat de gezondheid-stack vaker laat zien: niet de technologie maar het toegangsregime bepaalt wie profiteert. Vergelijkbare gevallen verschijnen wekelijks in de ontwikkelingen-feed.
Wat te volgen
Drie indicatoren voor de komende twaalf maanden. Eén: de werkelijke apotheekprijzen in Brazilië en India, nu de eerste generieke golf gelanceerd is; daar wordt zichtbaar hoe ver de prijs echt zakt. Twee: de Canadese markt, waar Dr Reddy's dit jaar wilde lanceren; Canada is het eerste hoge-inkomensland met generieke concurrentie en daarmee de beste voorspeller voor Europa na 2031. Drie: de Nederlandse vergoedingsdiscussie; als elders de prijs met 70 procent of meer daalt, verschuift ook de kosten-batenafweging waarop het Zorginstituut zijn negatieve advies baseerde.